پیامبر اکرم(ص) در مدت سیزده سال پس از بعثت در مکه و چند ماه بعد از هجرت در مدینه، به امر خداوند متعال به سوی بیت المقدس عبادت می کردند و نماز می خواندند(بیت المقدس زادگاه حضرت عیسی و قبله یهود و نصارا بود) در حالی که مردم و اهالی شهر مکه در آن زمان برای کعبه اهمیت زیادی قائل می شدند و آن جا را بت خانه خود قرار داده بودند. هنگامی که پیامبر اکرم(ص) به مدینه آمدند و به طرف بیت المقدس نماز خواندند، یهودیان ساکن در مدینه شروع به بهانه جویی و اعتراض و تبلیغ بر علیه مسلمین کردند مبنی بر این که اینان از خود استقلال ندارند و این که به طرف قبله ما نماز می خوانند، و این مطلب دلیل بر حقانیت ماست. تمامی این مسائل، دستاویزی برای کوبیدن پیامبر اکرم(ص) شده بود. پیامبر(ص) از این موضوع بسیار رنج می برد و شب ها به انتظار وحی(در این مورد) به آسمان چشم می دوخت و ساعت شماری می کرد. سرانجام یک روز در حالی که دو رکعت از نماز ظهر را خوانده بود، جبرئیل(ع) مامور شد که به وی وحی الهی را نازل کند. وی بازوی پیامبر(ص) را گرفت و روی او را به سوی کعبه گرداند. و این ایه شریفه را از سوی پروردگار به وی ابلاغ نمود. ما توجه تو را بر آسمان به انتظار وحی و تغییر قبله بنگریم و البته روی تو را به قبله ای که بدان خشنود شوی بگردانیم پس روی کن به طرف مسجدالحرام و شما مسلمین نیز هر کجا باشید در نماز روی بدان جانب کنید و گروه اهل کتاب بخوبی می دانند که این تغییر قبله بحق و راستی از جانب خدا و خداوند از کردار(ناپسند) آن ها غافل نیست(سوره مبارکه بقره، آیه ۱۴۴). بعد از تغییر قبله، یهودیان ناراحت شدند و تبلیغات منفی خود را به شکل دیگری شروع کردند و اظهار داشتند که چه عاملی باعث شد که مسلمانان از قبله پیشین انبیا اعراض نمایند، پس یا کار سابق شان باطل بوده و یا کار فعلی آنان اشتباه است.
خداوند متعال در آیه یاد شده جواب آن ها را چنین می دهد که همه جا مربوط به خداست و به هر کجا او دستور دهد، باید بدان سو نماز خواند و نقطه خاصی بدون دستور الهی دارای شرافت ذاتی نیست. "مردم سفیه بی خرد خواهند گفت چه موجب آن شد که مسلمین از قبله ای که بر آن بودند(بیت المقدس) روی به کعبه آوردند بگو ای پیغمبر مشرق و مغرب خدای راست و هر که را خواهد او به راه راست هدایت کند."(سوره مبارکه بقره، آیه ۱۴۲) قبله مدینه طیّبه، از معجزات رسول الله(ص) است که بدون اِعمال آلات نجومی و قواعد هندسی و یا دردست داشتن زیج و دیگر منابع طول و عرض جغرافیایی، آن را در غایت دقت و استوا تعیین کرده و به سوی کعبه ایستاد و فرمود: "محرابی علی المیزان" مدینه و مکه تقریباً در سطح یک دایره نصف النهار قرار گرفته اند و اندکی طول مدینه از مکه بیشتر و عرض مدینه نیز قریب چهار درجه بیشتر از مکه است، و قبله مدینه اندکی از جنوب به سوی مغرب منحرف است؛ و جالب این است که ناودان کعبه نیز در جانب غربی آن قرار دارد. رسول الله(ص) هنگامی که در مکه به سوی بیت المقدس نماز می خواند خانه کعبه را بین خود و بیت المقدس قرار می داد ولی این عمل در مدینه میسر نبود زیرا اگر کسی در مدینه مواجه مکه باشد، ناچار باید بیت المقدس را پشت سر قرار دهد و بالعکس، اما در مکه می تواند در طرف جنوب خانه کعبه، هم به سوی کعبه باشد و هم به سوی بیت المقدس. چنان چه ناصر خسرو علوی در سیاحت نامه گوید: «مدینه شهری است بر کناره صحرایی نهاده و آن جا قبله، سوی جنوب افتاده است" فرهاد میرزا در کتاب ارزشمندش عرض مکه مکرمه را ۲۱ درجه و ۳۳ دقیقه شمالی و طول آن را از گرینویچ(رصدخانه لندن) ۴۰ درجه و ۱۰ دقیقه شرقی، و عرض مدینه منوره را ۲۵ درجه شمالی و طول آن را ۳۹ درجه و ۵۵ دقیقه آورده است که تفاوت میان دو نصف النهار مکه و مدینه ۱۵ دقیقه است. و در اطلس لاروس مکه و مدینه را تقریباً در یک خط نصف النهار ترسیم کرده است.
فلسفه تغییر قبله
فلسفه تغییر قبله با استفاده از مدارک اسلامی به نظر می رسد، عبارت از موارد زیر باشند:
۱- پیامبر اکرم(ص) وقتی که در مکه بودند چون می خواستند صفوف مسلمین از مشرکان که به کعبه اهتمام می ورزیدند جدا گردد، لذا به بیت المقدس متوجه شدند و همین که به مدینه آمدند، در مرحله اول به طرف بیتالمقدس نماز خواندند ولی خواستار تغییر قبله شدند که این امر بواسطه این بود که یهودیان مسأله قبله را بعنوان دستاویزی قرار داده بودند و از این امر سوء استفاده می کردند و این در حالی بود که یهود و نصارا در کتاب های دینی خود خوانده بودند که پیامبری خواهد آمد که به دو قبله نماز می خواند، هم چنان که قرآن نیز به این مساله اشاره دارد.
۲- برای آزمایش افراد مسلمانی که هنوز رسومات دوران شرک در آن ها بود و هنوز به مقام تسلیم نرسیده بودند اطاعت از این دستور بسیار کار دشواری بود و در قرآن کریم نیز به این مسأله اشاره شده است: "... و ای پیغمبر ما قبله ای که بر آن بودی نگردانیدیم مگر برای این که بیازمائیم و جدا سازیم گروهی را که از پیغمبر خدا پیروی کنند از آنان که به مخالفت او برخیزند و این تغییر قبله بسی گران بود جز در نظر هدایت یافتگان به خدا و خداوند اجر پایداری شما را در راه ایمان تباه نگرداند که خدا به خلق مشفق و مهربانست."(سوره مبارکه بقره، آیه ۱۴۳) قبله مدینه آن چنان که پیغمبر اکرم(ص) به سوی آن نماز خوانده است، تا امروز به حال خود باقی است، و دانشمندان ریاضی به نام با قواعد ریاضی قبله مدینه را چنان یافتند که رسول الله بدون آن ها یافت و این ممکن نیست مگر به وحی و الهام ملکوتی زیرا از مدینه تا مکه به مسافت قریب صد فرسنگ است، و هیچ کس نقل نکرده است که رسول الله به قواعد ریاضی و آلات نجومی توسل جسته باشد. حق آن است که سعدی در اول بوستان گفت
یتیمی که ناخوانده ابجد درست
کتبخانه هفت اقلیم شست